Sông Trà Mùa Nước Nổi

Lê Văn Chương

Mùa nước nổi, bao người dân xóm chài lại trông ra dòng sông Trà. Niễm vui và nỗi buồn tràn theo con nước đầy vơi. Trong ánh mắt họ ẩn chứa hoà vọng về cái thời cứ xắn quần lội ra sông quăng một mẻ lưới thì mang về cơ man nào là cá.

Thiên Ấn Niêm Hà bên dòng Sông Trà - Ảnh: Lê Văn Chương

Xóm chài Trường Xuân, Liên Hiệp 1 nằm ven bờ Bắc sông Trà. Bước chân vào đây, ai cũng dễ đắm mình vào cảm giác yên bình từ lũy tre ken dày thoảng mùi bùn đất, từ câu ca đã có tự thuở nào: “Phải đâu chàng nói mà xiêu – Tại con cá bống tại niêu nước chè”.

Cá bồng vồ, cá bống cát, cá bống mú ngoài món kho tiêu truyền thống, giờ đến với khách thập phương bằng những hộp cá tẩm vàng ươm. Trên những chuyến xe băng ngang Quảng Ngãi, tiếng người bán hàng chào mời cất lên lanh lảnh: “Cá bống đặc sản sông Trà Quảng Ngãi đây cô bác ơi…!. Và rồi, hương vị ngon tuyệt đã chinh phục thực khách gần, xa.

Ông Vân, tuổi đã ngoài 70, ngót trên 50 năm chèo chống trong mùa nước nổi, giờ vẫn ra sông để đơm cá bống, cá chép. Ông bảo, như mọi năm, mùa nước nổi là các làng chài nhộn nhịp lắm, cả ngày ra sông kéo cá bống, cá hanh, cá chép; đêm cũng ra sông mặc cho mưa gió quất thấu xương. Hồi đó, gần một buổi là kiếm được gần chục kg cá, còn giờ thì nói làm chi…! Câu nói của ông ngắt quãng, giống như tiếng thở dài xoáy theo con nước chở nặng phù sa.

Thu Hoạch - Ảnh: Lê Văn Chương

Giá 60.000 đồng một kg, nghề đơm cá bống sông Trà giờ chắc thu nhập khá? Ông Vân không trả lời câu hỏi mà chỉ vào đám trẻ, nói: Ba nó và trai tráng trong làng sau mùa cá bống ngắn ngủi là phải bươn chải khắp nơi để kiếm sống. Ông dừng lại chậm rãi châm lửa điếu thuốc, rồi khoát tay. Tụi nó ra sông Thu Bồn, xuống các hồ nuôi tôm cào cá bống rồi đưa về. Cá bống đánh bắt nơi khác thì mình rỗ hoa, thân lép, thịt bở không thể sánh bằng cá bống sông Trà.

Cá bống, cá chép… cạn kiệt cũng do chính bàn tay con người; từ việc khai thác quá mức, do nguồn nước bị chất thải của các nhà máy ô nhiễm trong nhiều năm qua, do người dân chài đã sử dụng lưới bê thay cho chiếc lưới ngao; cứ ung dung ngồi trên thuyền, ấn nút, giáng điện xuống đáy sông, cá oằn mình tưng lên mặt nước – to nhỏ đều chết hết. Chính cái sự tận diệt ấy đã khiến con cháu của họ phải chịu sự “đối đãi” bọt bèo của sông nước.

Cá Bống Sông Trà - Ảnh: Lê Văn Chương

Tại một làng cá bống khác ở cuối dòng sông Trà – làng chài Tịnh Long, gần 200 chiếc thuyền ở xóm An Lộc, An Phương giờ đã phân nửa chuyển sang chở đá, khai thác cát. “Hết lớp chúng tôi chắc nhiều người bỏ nghề cá, tụi con cháu giờ tính bám theo nghề bờ hết rồi!” – Lời than thở của những lão ngư có đôi bàn tay chai sạn, đôi mắt tinh nhanh, thuộc làu từng bãi bồi, con nước, như báo trước – con cá bống, cá chép, cá hanh, cá đối….sông Trà sẽ chỉ còn lưu truyền trong sách vở sau này.

Và, ngay giữa mùa nước nổi, “mạch đập” của dòng sông không còn dập dồn cái thuở “trai tráng”, ngàn bước chân bì bõm đã dần xa dòng sông – cái nôi từng nuôi sống bao thế hệ.

Lê Văn Chương